Overdenking 7 maart 2021, Ds. Jan Bos

teksten: Marcus 2, 18-22 en Jesaja 58: 1-10                                                

Inleiding op de lezingen:

Het is zondag de derde zondag in de 40-dagentijd. Ik heb op deze zondag in deze vastentijd gekozen voor twee lezingen over ‘vasten’. Een lezing uit Jesaja 58 en één uit het evangelie van Marcus, waaruit we regelmatig lezen dit jaar. In deze lezingen plaatsen Jesaja en Jezus kanttekeningen bij een bepaalde vorm van vasten in hun tijd. Wat is vasten, wat is er mooi en goed aan en wat is het ook niét?

Overdenking

Lieve mensen van God, gemeente van Jezus Christus

1) Vastentijd

Het is vandaag de derde zondag in de vastentijd, de 40 dagen vóór Pasen.

Een tijd van inkeer en bezinning, in de aanloop naar Pasen.

In het christendom ging deze tijd vaak gepaard met een vorm van vasten.

Minder luxe, ingetogen, soberder dan anders.

 

De bedoeling daarvan was om je nog beter te concentreren op het lijden dat Jezus in zijn leven doormaakte

en ook concentratie op het lijden van andere mensen op deze wereld.

Bijna alle religies kennen een vorm van vasten.

We kennen allemaal de Ramadan van de moslims.

Dat is pas echt vasten: totaal geen eten en drinken overdag.

Ik weet niet of u thuis ook iets doet aan de vastentijd.

Of u gedurende deze 40 dagen iets laat staan, of iets minder doet

En of u juist daardoor meer ruimte krijgt voor andere dingen, meer rust misschien, meer aandacht.

Het vasten was vroeger vooral iets van de katholieken, maar nu hebben ook protestanten het nut dit gebruik ontdekt.

Ja zelfs buiten het geloof zien mensen dat het goed is om een tijd lang minder of heel weinig te eten, alcohol te drinken, TV te kijken of om op je telefoon te zitten.

Het doel is om je leven, je lichaam en je hoofd op een ander spoor te krijgen.

Om uit een verslaving of een sleur te komen.

Dat is moeilijk maar als het lukt geeft het veel voldoening.

De vastentijd van dit jaar is anders dan anders.

Eigenlijk vasten we nu al een jaar achter elkaar!

We zijn helemaal uit ons gewone doen geraakt.

Het verschil met het vasten is echter dat de onthoudingen en beperkingen ons worden opgelegd door een virus.

Al onze gewoontes zijn op de helling gezet.

Het heeft ons veel schade gebracht maar ook heeft het ons geleerd en bewust gemaakt van alles wat echt waardevol is.

Soms gaat vasten vanzelf.

Als je ziek bent bijvoorbeeld laat je vanzelf allerlei eten staan en beperk je je leefwereld.

Ook als je verdrietig bent of in rouw

of als je depressief bent geworden of gestresst

dan maak je als vanzelf je wereld kleiner.

Je kunt er dan een hoop niet bij hebben.

Allemaal vormen van vasten, al of niet gedwongen.

Naar mijn gevoel past het vasten heel goed bij het geloof.

De hele bijbel door zien we dat God de mens waarschuwt om niet TE uitbundig te leven.

Niet te groots, te mannelijk.

Daar is de besnijdenis van joodse jongens een goed voorbeeld van.

En het mank lopen van Jakob als hij met God gevochten heeft in de rivier de Jabbok.

Ook het kruis dat Jezus draagt is een teken van opoffering, van insnijding in ons onbegrensde bestaan.

Dat vinden wij niet leuk.

We worden naar ons gevoel gesnoeid in onze groei.

Maar het is juist bedoeld om echt mens te worden in Gods naam!

In de twee gedeeltes van vandaag gaat het ook over dat vasten.

Maar zowel Jezus als de profeet Jesaja zetten kanttekeningen bij het vasten in hun tijd.

Ieder doen zij dat vanuit verschillende perspectief.

2) Jezus

In het gedeelte uit Marcus komen de leerlingen van Johannes en Farizeeën naar Jezus toe en vragen Jezus waarom de leerlingen van Hem niet vasten.

In die tijd was het blijkbaar gebruik geworden om regelmatig te vasten.

In de joodse Thora stond dat dit alleen hoefde op Grote Verzoendag,

maar in de praktijk hadden verschillende religieuze groepen deze regel uitgebreid.

En nu willen ze daarover in gesprek met Jezus.

Zonder oordeel dus.

Dat is een mooie opstap voor een gesprek, toch?

Jezus is op zich niet tegen het vasten.

Nog maar pas geleden lazen we dat hij 40 dagen en nachten vastte in de woestijn.

Jezus en ook de evangelist Marcus hebben respect voor de serieuze instelling van deze mensen.

Maar misschien is het wel wat TE serieus geworden…

Jezus antwoordt heel verrassend met het beeld van de bruiloft.

Op een bruiloft ga je toch niet vasten, zegt Hij?

Nee, dat hoefde inderdaad niet in die tijd.

In de vastentijd was een uitzondering ingelast voor bruiloften.

Was dit een truc van Jezus om onder het vasten uit te komen?

Zoals mensen nu proberen de Corona-regels op te rekken in hun voordeel?

Nee, zo is het niet.

Jezus gebruikt het oudtestamentische beeld van de bruiloft om dit toe te passen op zijn eigen leven.

In dat beeld van de bruiloft dingt God als de Bruidegom naar de hand van zijn bruid, zijn volk.

In de ideale situatie zegt het volk Ja tegen de Bruidegom en is het feest,

maar heel vaak blijkt het volk Israel het liefdesverbond te verbreken.

Jezus vertegenwoordigt in dit beeld God als de Bruidegom.

Dat is overduidelijk.

In Hem klinkt de liefdesaanzoek naar de mensen op zijn best.

In Hem is er even iets van een bruiloft op aarde.

En ja, dan hoef je niet te vasten.

Dan is het feest!

Ik vind dit een hele mooie gedachte.

In het geloof proberen we te leven vanuit het feest en niet vanuit de somberheid.

Daarom zette de evangelist Johannes het verhaal van de bruiloft te Kana ook helemaal vooraan in zijn evangelie.

Het is daarom zo onbegrijpelijk dat juist in de kerk zo de nadruk is gelegd op de zondigheid van de mens.

En zoveel nadruk op de regels en de leer.

De eeuwen door hebben we het evangelie versmald tot de vergeving van al onze zonden. 

En tot een stelsel van dogma’s en regels waar het leven uit weg sijpelde.

Misschien is dat wel onze grootste zonde geweest:

dat wij de bruiloft uit het oog zijn verloren.

Dat we niet echt beseffen dat de bruidegom elke dag bij ons is.

Als Jezus het heeft over nieuwe wijn in nieuwe zakken,

dan doelt hij op deze radicale vernieuwing van het denken van de serieuze Farizeeën.

Ze bedoelden het goed en er zit ook dus iets goeds in vasten, inperking, onthouding en versobering.

Maar het fundament en het doel van dit leven is de bruiloft!

Van christenen zou dus het feest en het optimisme mogen afspatten!

3) Jesaja

Niet alleen Jezus zet kanttekeningen bij het vasten van de mensen in zijn tijd.

Ook de profeet Jesaja doet dat in zijn tijd.

Ook zijn woorden zijn verrassend actueel.

De mensen in zijn tijd roepen:

“waar bent u God, wij doen toch zo ons best.

Wij vasten en onthouden ons zoals het hoort.

We gaan naar de synagoge en de kerk.

Maar waar was u dan toen wij u zochten?

Wat heb ik aan mij geloof als u er niet bent als ik u nodig heb?”

Jesaja is vlijmscherp in zijn antwoord.

Net als de profeten Amos en Micha dat zo scherp konden.

Wat heb ik aan jullie vasten als je gewoon doorgaat met handeldrijven en met het afbeulen van je arbeiders?

Wat heb ik eraan dat je je schuldig voelt en boete lijkt te doen met rouwkleden en vastenpraktijken,

als je zegt dat je zo zondig bent en je verootmoedigt

maar je ondertussen niet bekommert om je medemensen?

Dit is het vasten wat Ik wil, zegt God:

maak elkaar vrij,

beschuldig elkaar niet

spreek geen kwaad van elkaar

bevrijd elkaar van angst en honger

bied onderdak aan de arme

en kleed de naakten.

Hier komen de zeven werken van barmhartigheid weer terug, die we behandelen in de vespers op woensdagavond.

4) Slot

Vanmorgen worden we weer op ons plaats gezet door Jesaja en Jezus.

Vasten oké, maar maak het geen doel in zichzelf 

En ga niet ondertussen door met je kwalijke praktijken.

Leef vanuit het beeld van de bruiloft, vanuit de liefde tussen God en mens

die zichtbaar wordt in de liefde onderling.

Dit zet mij aan het denken over mijn eigen leven

En over ons leven als gemeente.

Leef ik wel echt vanuit dat beeld van die bruiloft,

of ben ik toch te somber over mezelf en de ander?

Of hoe zit dat als Jacobuskerk?

Stralen wij genoeg uit dat wij leven met een Bruidegom in ons midden?

En wat doen wij dan aan die losmaking van mensen,

aan het kleden van elkaar?

Jezus en Jesaja zetten in op een nieuwe manier van denken.

Ze draaien onze vrome praktijken om en wijzen op de daad bij het woord

En op het feest van de bruiloft als fundament van alles wat we doen.

Als we leven vanuit de praktijk van de liefde en van het feest

dan breekt ons licht door als de dageraad,

wij zullen herstellen

Dan geeft de Heer antwoord als we roepen om hulp en we zullen horen:

“Hier ben Ik.

Zo moge het zijn

Eerstvolgende viering

Actie Kerkbalans

Download de Collecte App

qr cvk