Gedachtenisdienst 22 november 2020

Psalm 77

Overdenking

Lieve mensen van God, gemeente van Jezus Christus

1) Rouw en verdriet

In het afgelopen jaar zijn veel mensen in onze gemeente overleden.

Veel van de mensen die hun geliefde hebben verloren zeggen mij dat het gemis groter is dan ze hadden gedacht.

En dat ze het ook niet goed onder woorden kunnen brengen.

“Het is gruwelijk leeg” zei iemand.

“Ik wist niet dat het zo erg was”

Een ander stuurde mij een gedicht:

“Ik had niet gedacht dat ik haar zó zou missen.

Dat het missen zó’n pijn doet.

Ik denk dat ik het nog steeds niet bevat

De intensiteit van missen wordt echt onderschat

Ik weet niet goed

hoe ik zonder haar verder moet”

Een ander iemand kon het er eenvoudig weg niet over hebben.

Als ik maar iets vroeg hoe het ging, kwamen er alleen maar tranen…

 

Die mevrouw zei dat ze er eigenlijk met niemand over sprak omdat ze het niet kon.

En zo hoopten de tranen in haar op als in een overvolle regenton.

Of zoals bij die andere mevrouw.

Toen het rouwrumoer was verstomd moest er van alles geregeld en opgeruimd worden.

En dan kom je als nabestaande van alles tegen in laadjes en kastjes.

Kleine briefjes, foto’s, doosjes, ringen, kaarten.

Dingen die het gemis weer naar boven halen

maar die ook troosten en helpend zijn bij de verwerking van het verdriet.

Als dominee luister ik naar de woorden die wèl gezegd kunnen worden.

Maar ik zie vooral de tranen en de woordeloosheid.

2) Psalm 77

De dichter van de psalm die wij lazen heeft ook te maken met een groot verdriet.

Er staat niet bij wat het is.

Is hij ziek? 

Heeft zij iemand verloren?

Is hij depressief geworden

Of is zij haar werk kwijt?

Of spreekt de dichter namens zijn volk de wanhoop uit over de toekomst van het volk?

Zoals wij ons nu grote zorgen over de toekomst van de aarde?

Op een treffende en herkenbare wijze verwoordt de dichter het verdriet:

Ik roep luid, ik schreeuw het uit

Van onrust vind ik geen woorden meer.

Ik slaap niet meer

Ik voel me zo alleen.

En waar is de God in wie ik vroeger kon geloven?

Als ik aan God denk dan moet ik diep zuchten…..

Hallo God, besta je nog?

De dichter voelt zich enorm door God verlaten.

Ook dat hoor ik bij veel mensen terug.

Juist als je hem nodig hebt lijkt Hij er niet te zijn…

Het is een prachtige psalm in zijn openheid.

Maar ook in de beweging naar de hoop toe.

Heel opvallend is het gebruik van het beeld van de arm of de hand in dit lied.

Tot 4x toe

Die woorden heb ik vet afgedrukt in de bijbeltekst:

De dichter heft zijn handen op tot God in zijn wanhoop (vers 3)

De hand van de Allerhoogste is niet meer dezelfde (vers 11)

Uw arm heeft uw volk bevrijd (vers 16)

U leidde uw volk door de hand van Mozes en Aäron

In het begin zijn de handen beeld voor de wanhoop

Aan het eind zijn de handen beeld van de hoop en de leiding en de troost

Die omslag zien we ook in de woorden ‘gedenken en overpeinzen’

In de eerste helft van het lied denkt de dichter met weemoed terug aan wat er vroeger was

In de tweede helft van de psalm denkt de dichter aan de mooie dingen die er vroeger waren.

Het is prachtig om te zien hoe ook in deze psalm de wanhoop langzamerhand wordt verlicht.

Dat gebeurt trouwens in heel veel psalmen.

De klacht wordt langzamerhand een loflied.

Dat proces kost tijd.

En het zou zomaar kunnen zijn dat dit lied pas na jaren verdriet is opgeschreven…

De omslag van wanhoop naar hoop komt tot een climax in het tweede deel van de psalm.

De dichter denkt terug aan vroeger, aan het vertrouwen in God en het leven.

Aan de muziek die hij maakte toen hij dat nog kon.

Aan de liefde van God en mensen die hij ervoer.

En langzamerhand komt de God aan wie hij zo twijfelde weer terug op het toneel van zijn leven.

De God die het opneemt voor zijn verloren mens.

Toen het water u zag o God, 

toen het water u zag, begon het te beven.

Hier denkt de dichter aan de uittocht van het volk Israel uit Egypte,

toen het volk dwars door de zee heen trok

met de wateren links en rechts als een muur.

Met dat allesverwoestende water gaat God de strijd aan.

Hij houdt het water tegen met zijn armen

om zijn volk te bevrijden.

Sterker nog: de rollen worden omgedraaid!

Het water siddert voor de Heer.

In de bijbel staat het water vaak voor de chaos en het verdriet

Waar je als mensen in kan verdrinken.

Dat water schuift God aan de kant om zijn volk doortocht te verlenen!

God bindt de strijd aan met de afgrond en baant daarin een weg.

3) De omslag

Dat is een prachtig en hoopgevend beeld.

Heel veel mensen hebben dit zo ervaren, soms na lange tijd.

En ik wens alle mensen die in rouw zijn vandaag deze omslag toe.

Dat er een stem is, diep van binnen “die stuurt ten goede”

zoals Huub Oosterhuis de psalm vertaalt.

Dat u diep in uw hart voelt dat er een stem is, een hand die draagt en leidt.

Dat er iemand voor u uitgaat en het water aan de kant schuift zodat er een weg is om te gaan.

Huub Oosterhuis vertaalde het slot als volgt:

“Het kan. Gij loopt over water

en neemt ons aan de hand mee”

Dat liet Jezus in zijn leven zien toen hij in een storm over het water liep 

en de wanhopige Petrus met de hand uit het water trok.

Dat is een prachtig beeld waarvan ik hoop dat het in u mag gaan leven en werkelijkheid wordt.

Dat u die hand voelt die u leidt.

Dat u die hand voelt in al die mensen die om u heen staan, als Mozes en Aaron

Dat u de stem hoort van God die het voor u opneemt tegen het water dat dreigt

Dat u die stem diep van binnen hoort, die ‘stuurt ten goede’.

4) Makkelijke troost?

Troost is niet makkelijk te geven.

Vaak blijft het bij een woordeloos zwijgen.

Ook als dominee krijg ik het woord God dan niet zo gemakkelijk over mijn lippen.

Troost kan te snel komen, te gemakkelijk.

Ook dat staat op een prachtige manier verwoord in deze psalm:

Door de zee liep uw weg

door de wijde wateren uw pad

maar uw voetsporen bleven onzichtbaar

 

Gods aanwezigheid is niet vast te leggen.

Gods hulp is als een voetstap in het strand naast de zee:

Soms is het er, en is het voelbaar

Maar dan neemt het water de afdruk weer weg.

Ik wens u allen toe dat het water u niet overweldigt.

Dat u durft te vertrouwen op die onzichtbare stem en die hand

die u uiteindelijk gidsen, door het water van de wanhoop heen.

...Zo moge het zijn

Eerstvolgende viering

Actie Kerkbalans

Download de Collecte App

qr cvk