Lukas 8, 4-15 zondag 21 juli 2019
Jesaja 55: 1-13

Inleiding op de lezingen
Wij gaan de komende zondagen enkele gelijkenissen van Jezus lezen. Verhalen die Jezus vertelde met voorbeelden uit het leven van alledag. Verhalen die de mensen aan het denken zetten over het Koninkrijk van God. Vaak moesten de mensen zelf de boodschap er maar uithalen. Vandaag vertelt Jezus ook zo'n verhaal, maar legt het verhaal ook uit. Het is de gelijkenis van de zaaier.
Wat komt er terecht van de mooie woorden van Jezus?
Wat komt er terecht van Gods bedoelingen met de aarde?
Er is zoveel onduidelijkheid en onbegrip. Onwil ook. Wordt de Zaaier niet moedeloos van al dat zaad dat maar niet opkomt?
Een verhaal over zenden en ontvangen.
In de andere lezing, uit het boek Jesaja, gaat het ook over die goedbedoelde woorden van God, die hun werk vast en zeker zullen doen. God heeft daar wel vertrouwen in!

 

Overdenking

Lieve mensen van God, gemeente van Jezus Christus,

1) Communicatie
De gelijkenis van de zaaier en het zaad is een mooi verhaal dat op het eerste gezicht niet zo moeilijk uit te leggen is.
Maar als je er induikt roept het toch ook veel vragen op.
Maar het is daardoor ook een verhaal waar je heel goed met elkaar een mooi gesprek over kunt hebben.
Over wat het met je doet en wat het met jouw leven te maken heeft.
Het is een verhaal over mislukking en wanhoop, maar ook over volharding en goede vruchten.

Het verhaal van die boer en zijn zaad gaat over communicatie en resultaat.
Wat komt er over van de woorden die Jezus sprak?
En wat voor effect heeft het uiteindelijk op het leven van mensen?

 

Ik wil beginnen met een klein voorbeeld.
Als wij mensen met elkaar in gesprek zijn dan willen wij iets duidelijk maken aan een ander.
Wij willen iets vertellen.
Over onze vakantie bijvoorbeeld.
Maar wat komt er bij de ander over van wat we willen zeggen?
Dat begint allereerst bij onszelf: zijn we duidelijk genoeg in wat we zeggen?
Maar daarna is het maar de vraag wat er bij de ander overkomt van wat we zeggen.
Regelmatig zie je dat die ander slechts met een half oor luistert.
De boodschap komt dan niet over.

Zo is het ook bijvoorbeeld met deze overdenking.
Ik heb er ongeveer anderhalve dag aan gewerkt.
Ik ben in de tekst gedoken en ik heb een zo duidelijk mogelijk verhaal gemaakt.
Maar wat komt er uiteindelijk over bij u en jou?
Wat blijft er hangen?
Wat weet je er morgen nog van?
Dat lijkt vaak heel weinig.

Communicatie dus.
Jezus sprak ooit een gelijkenis.
Lucas schreef die op.
Zijn woorden werden vertaald en 2000 jaar later lezen wij die vertaalde woorden in Rolde.
Wat blijft er onder aan de streep over van wat Jezus toen wilde zeggen?
Laat staan de vraag: wat doet dat met ons leven, heeft het invloed op ons bestaan?

 

2) Wanhoop
Daar zou je best cynisch van kunnen worden.
Waarom al die moeite als er toch zo weinig overkomt van dat Woord van God waar Jezus het over heeft?
En wat is het effect van Jezus' woorden over God op ons leven en op de wereld?
Is de wereld er beter van geworden?
Daar zou je best somber over kunnen doen.
Het zou je enthousiasme kunnen verstikken, zoals de distels het zaad.

 

Ik denk dat Jezus die somberheid ook zelf heeft gevoeld.
Hij merkte ook dat zijn woorden vaak niet landden bij de mensen.
Zelfs niet bij zijn eigen leerlingen.
En hij merkte dat de mensen moeilijk te veranderen waren, te bekeren tot liefde, vrede en recht.
Tot vertrouwen en overgave.
De woorden waar hij vol van was en uit leefde.
De 'dingen van zijn Vader in de hemel', het Koninkrijk van God, de woorden van God.

Het zou best kunnen dat hij dit verhaal over het zaad vertelt omdat hij merkt dat de woorden van God zo weinig worden verstaan.
Is het daarom een cynisch verhaal geworden, waarin Jezus zich boos maakt over die slechte verstaanders?
Een verhaal waar je eigenlijk helemaal niet vrolijk van wordt omdat je je schuldig gaat voelen?
Of omdat er maar zo weinig van dat zaad goed terecht komt?
Zo kwam het verhaal wel over bij sommige mensen in de voorbereidingsgroep maandag.
Maar het verhaal kan je ook positief 'ontvangen'.
Omdat het uiteindelijk wel gaat over vruchten en goede aarde,
over luisteren en koesteren en over standvastigheid.
En over de zaaier die in de vruchten en de oogst blijft geloven.

 

3) Uitleg
Het bijzondere van deze gelijkenis is dat het de enige gelijkenis is die Jezus ook uitlegt.
Dat is niet alleen omdat zijn leerlingen erom vragen, maar ook omdat Jezus dit onderwerp waarschijnlijk te belangrijk vindt om de uitleg aan anderen over te laten.
Het gaat namelijk over de kern van al zijn verhalen.
Over de weg van het Woord van God naar het hart van mensen.

Opvallend is dat Jezus in zijn uitleg in het midden laat wie de Zaaier is.
Hij begint bij de uitleg van het zaad dat op 4 verschillende plekken valt.
Waarschijnlijk doelt Jezus met de Zaaier op zichzelf.
Hij die de woorden van God uitstrooit over de aarde.
Ook staat er niet bij wat 'het woord van God' is.
Het zaad is het 'woord van God'.
Maar wat is dat?
Zijn dat de 10 geboden? De hele bijbel zelf?

Ik denk aan die prachtige omschrijving in lied 313 van ons liedboek:
"Het woord van liefde, vrede en recht, is in uw eigen mond gelegd"
Dat woord is niet een catechismus of een wetboek, maar een rode draad.
De rode draad van de liefde.
En dat woord van liefde, vrede en recht, van bevrijding en vergeving is in elk mensenhart gezaaid.
Maar wat gebeurt er dan mee?
Hoe vaak komt het op en zet het vrucht?
Daarover gaat dit verhaal.

Een groot deel van het zaad gaat verloren.
Door de boze, door beproevingen in het leven,
door zorgen,
door rijkdom
en door de genoegens des levens.

Het woord van liefde vrede en recht kan op allerlei manieren worden verstikt,
weggehaald, verdorren.
Dat is heel herkenbaar.
Er zijn veel mensen die het geloof in een goede God vaarwel zeggen omdat ze iets verschrikkelijks in hun leven hebben meegemaakt.
En er zijn mensen die door de zorgen om geld of werk, of erger: door hun depressie zeggen:
ik ben God kwijtgeraakt, ik voel hem niet meer.
En er zijn veel mensen die zeggen: het geloof in God in Nederland verdwijnt omdat we het 'te goed hebben met elkaar'.

Ik ben benieuwd hoe dat bij u is.
Wat u daarvan herkent in uw leven.
In hoeverre merkt u iets van het woord van God in uw leven?
Voelt u iets van verbinding en vruchten?
Of merkt u ook iets van een boze geest, die het goede zaad bij u weghaalt?
Of merkt u iets van de verstikking van het woord door zorgen, rijkdom of genoegens van het leven?

De uitleg van Jezus komt dichtbij.
Maar er zit ook een vreemde sprong in zijn uitleg.
In vers 11 zegt hij namelijk: het zaad is het Woord van God.
Maar in de verzen daarna vergelijkt hij het zaad met verschillende soorten mensen die het Woord van God al dan niet horen...
"Het zaad op de weg, dat zijn de mensen die..."
"Het zaad op de rotsachtige bodem zijn zij die.."
Dat maakt de uitleg van Jezus onhelder.
Is dat zaad nu het Woord van God, of zijn wij dat?

Het lijkt wel of Jezus wil zeggen dat het zaad van het woord van God mensen ook zelf tot zaad maakt.
Het ene zaad wordt echter weggeroofd door de boze,
het andere zaad wordt verstikt
het andere zaad droogt uit
en het laatste zaad valt in goede grond en groeit uit tot vrucht.

De uitleg van Jezus maakt dus een vreemde sprong.
Het zaad in het verhaal is het woord van God dat mensen tot zaad maakt.
Een groot deel komt niet op, een klein deel wel.

 

4) Wat is ons aandeel?
Wat is nu het aandeel van de zaaier in dit verhaal?
En wat is het aandeel van ons mensen?
Wat kunnen wij doen aan de vruchten in ons bestaan?
Kunnen wij die boze weerstaan?
Kunnen wij iets doen tegen de verdorring van het zaad?
Kunnen wij iets doen tegen de verstikking door zorgen en rijkdom?

Als we daar JA op zeggen is het gevaar groot dat we ons schuldig gaan voelen.
Of dat we onszelf tekort voelen schieten in de vruchtbaarheid van ons bestaan.
Dat de wanhoop en het cynisme over ons eigen bestaan of over de wereld het wint van de hoop.

Natuurlijk hebben wij de keuze om iets te doen tegen de verdorring en verstikking van het Woord van God.
De gelijkenis sprekt aan het eind over een goed en eerlijk hart dat luistert.
Het spreekt over koesteren van het woord.
Het spreekt over standvastigheid.
Daar komen wij als 'antwoordelijke' mensen aan bod.

Wij gaan dus door met oefenen, met aandachtig leven,
lezen in de bijbel, bij elkaar komen op zondag, stilworden, bidden,
op zoek naar dat woord van liefde dat in ons hart is gelegd.
Je moet ook ruimte maken in je leven om dat woord van God tussen de distels en de vele afleidingen te ontdekken.
We blijven geloven in de vruchten in ons bestaan en in de wereld.
Maar ik denk dat de verrassende boodschap van deze gelijkenis ligt in de kracht van die Zaaier en het zaad dat hij uitstrooit.
De Zaaier die ons tot goed zaad maakt en tot goede aarde zodat er goede vruchten komen.

Die Zaaier gaat onvermoeibaar door met zaaien, ook al weet hij dat een groot deel niet zal opgroeien.
Misschien is het wel de beslissende vraag vanochtend of wij ons willen LATEN zaaien.
Of wij willen geloven in dat Goede dat in ons ligt en dat op ontkiemen wacht.

De Goede Zaaier blijft in zijn mensen geloven en in het zaad dat hij uitstrooit.
Zoals Jesaja schrijft: "mijn woord dat uit mijn mond uitgaat zal niet ledig tot mij terugkeren,
maar het zal doen wat mij behaagt en volbrengen waartoe ik het zend."

Als wij ons kunnen overgeven aan die woorden en daar met een goed een eerlijk hart naar luisteren, dan zijn wij als zaad in de handen van de Zaaier en groeien wij op tot een vruchtbaar bestaan.

zo moge het zijn

Eerstvolgende viering